بر طبق تعریف «مالیات وجوهی است که دولت باید برای تامین هزینه های خود از اشخاص کسب نماید» منابع دریافت مالیات نیز عموما مالیات بر درآمد، مالیات بر ارث، حق تمبر، مالیات بر درآمد املاک، مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی و مالیات بر درآمدهای اتفاقی است. در عموم کشورهای دنیا و بویژه کشورهای توسعه یافته هزینه های دولت از طریق مالیاتها تامین می شود. پرداخت مالیات توسط شهروندان، آنها را نسبت به اقدامات دولت حساس خواهد نمود. به دیگر سخن مودی مالیاتی چون به سهم خود بخشی از هزینه های دولت را تامین می کند امکان دارد که اقدامات دولت به طور مستقیم و غیرمستقیم در راستای افزایش رفاه عمومی و امنیت اجتماعی مالیات دهنده باشد از طرف دیگر دولت نیز مراقب افکار عمومی است و تلاش دارد تا فعالیت های خود را در چارچوب خواسته مردم توجیه و تبین نمایدو این به نوعی یک همبستگی ارگانیک بین دولت و ملت پدید می آورد، هرچه منابع درآمدی دولت مستقل از افراد باشد به همان میزان دولت خودرای و مستقل از اراده واقعی مردم است و با ضریب فزاینده بیشتری به شکاف دولت-ملت دامن می زند زیرا دولت دیگر وامدار مردم نیست و مصلحت ملی را نه ملت که خود و با جیب مستقلش تعین می کند نتیجه این رویه معلوم است و نیازی به تحلیل ندارد.

-مالیات در ایران:

در حالیکه برطبق آمارهای اعلام شده تولید ناخالص ملی کشور در سال ۸۵، بالغ بر ۴۵۰ ملیارد دلار برآورد شده است اما میزان مالیاتهای جمع آوری شده توسط دولت اصلا در حد رضایت بخش قرار ندارد به عبارت دیگر رقم مالیات های جمع آوری شده هیچ تناسبی با GNP ندارد. بر طبق آمارهای اعلام شده در نماگرهای بانک مرکزی در حالیکه رقم هزینه های دولت در سال مذکور ۳۷۷۹۳۵ میلیارد ریال بوده است کل درآمدهای مالیاتی ۱۷۷۶۱۷ میلیارد ریال بوده که هیچ تناسبی با هم ندارند یعنی در حالیکه دولت باید حداقل هزینه های جاری خود را از طریق مالیات ها تامین نماید حتی نتوانسته ۴۰درصد این رقم را نیز جذب نماید.

چرا سهم مالیات در اقتصاد ایران ناچیز است؟

۱٫ سازمان امور مالیاتی در کشور از یک ساختار تقریبا سنتی برخوردار است، در حالیکه این سازمان باید با وصول مالیات های متناسب از مشاغل با درآمدهای بالا به کارکرد مهم خود مبنی بر ابزار گسترش عدالت دولت تبدیل شود، اما متاسفانه اطلاعات این سازمان در حداقل ممکن خود قرار دارد. یکی از اساتید دانشگاه می گفت در حالیکه خانواده من نمی دانند چقدر درآمد دارم چگونه سازمان امور مالیاتی می تواند مالیات مناسب از من بگیرد؟
سازمان امور مالیاتی آیا آمار همه فعالان اقتصادی را دارد؟ آیا از گردش مالی کشور در پخش های اقتصادی با خبر است؟ آیا در جهت استقلال سیاست های خود از سیاست های تحمیلی دولت حرکت می کند؟ و در کلام آخر آیا می داند مردم چقدر درآمد دارند؟ آمار ذکر شده در خصوص تولید ناخالص ملی و نیز رقم درآمدهای وصولی نشانگر این است که این سازمان به هیچ وجه روی ماموریت های خود چفت نیست.
سازمان امور مالیاتی باید با همکاری سایر دستگاهها و بویژه بخش انفورماتیک کشور نسبت به جمع آوری اطلاعات فعالان اقتصادی فعالان اقتصادی اقدام نماید. وابستگی به شیوه خوداظهاری مالیاتی دلیل ناتوانی و جمع آوری اطلاعات فعالان اقتصادی است.

۲- ضمن احترامی که کارمندان زحمتکش بخش مالیاتی کشور قایل هستیم اما به این نکته نیز اذعان دارد که یا قوانینی که آنها بر طبق آن عمل می کنند ضعف دارد و یا این که از اراده لازم برای اعمال قانون برخوردار نیستند و یا گاهی به اراده خود برخلاف قانون جهت می دهند.
۳- وابستگی دولت به درآمدهای نفتی و بی نیازی از درآمدهای مالیاتی باعث گردیده تا سازمان امور مالیاتی در حاشیه قرار بگیرد و در ساختمان شیشه ای خود نگران وصول درآمدها نباشد. به دیگر سخن هنگامی که دولت احساس نیاز کند به سراغ سازمان می‌رود تا از فعالان اقتصادی مالیات متناسب را اخذ نماید، عدم توجه جدی دولت به این مقوله که ارقام آن را اثبات می نماید شکاف بین فقیر و غنی را که خلاف اصل عدالت اجتماعی است روز به روز بیشتر کرده است.

۴- ناتوانی سازمان امور مالیاتی در شناسایی درآمدها و امکان فرار مالیاتی باعث گردیده تا ماهیت اقتصاد کشور بازرگانی باشد، درآمد این بخش بسیار بالا اما رقم مالیات دریافتی اندک است. ناتوانی سازمان امور مالیاتی در وصول درآمدهای بخش بازرگانی به قرینه باعث تضعیف صنعت کشور شده است.

۵- یکی از دلایل عمده رقم پائین درآمد مالیاتی، اقتصاد دولتی است جای تاسف دارد که در مقابل ارقام درآمدی شرکتهای فعال و سود ده دولتی در قانون بودجه سال ۸۶ میزان مالیات پرداختی رقم صفر اعلام شده است، یعنی برخی شرکتهای سود ده تجاری با آن که حجم قابل توجهی از بودجه دولت را می بلعند اما مالیات نمی دهند.

۶- دولت باید از هر نوع درآمد مشروع و شناخته شده ای مالیات بگیرد، ضمن آن که در شناسایی درآمدها ناتوان است و در غالب اظهارات نیز رقم درآمد بسیار کمتر ذکر می‌شود اما بی توجهی دولت به برخی درآمدهای مشمول مالیات نیز جای تعجب دارد. مالیات بر ارث بسیار ناقص اجرا می شود، مالیات بر درآمد مستقلات و املاک ناچیز است و…

نکته دیگر اینکه دولت در تنها بخشی که پیشاپیش مالیات دریافت می کند مالیات از کارکنان خود است که شبهه شرعی نیز در این نحوه دریافت مالیات وجود دارد از دولت انتظار می رود ضمن کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و تقویت دستگاه مالیاتی کشور مانع از فربه شدن عده ای شود که در سایه امنیت ایجاد شده ثروتهای کلان اندوخته اند و حق حکومت را برای باز توزیع درآمد و کاهش محرومیت نمی پردازند هر گونه بی توجهی به این مقوله شکاف دولت- ملت را افزایش داده و مشروعیت تصمیمات دولت را از نظر مردم کم رنگ خواهد نمود.
مالیات ابزاری است برای توزیع عادلانه درآمد و ثروت کشور، که نقش تعدیل کننده ثروت در جامعه را دارد بطوری که هر کس درآمد بیشتر و ثروت بیشتری دارد باید مالیات بیشتری پرداخت کند. مهم ترین عاملی که می تواند عدالت اجتماعی را محقق کند، مالیات است و تا زمانی که بخش مالیات سازماندهی نشود، نمی توان چندان امیدی به اقتصاد یک کشور داشت. اجرای دقیق قوانین عادلانه اخذ مالیات در جامعه نه تنها سبب از میان رفتن فاصله طبقاتی بلکه باعث کاهش تورم در اقتصاد نیز می شود. در بسیاری از کشورهای توسعه یافته و حتی در حال توسعه حدود ۹۰درصد پرداخت های جاری دولت، از طریق مالیاتها تامین می شود در حالی که سهم مالیات در بودجه ایران طی ده سال گذشته فقط ۲۵ تا ۳۳ درصد بوده است. طبق آمار درآمد مالیاتی کشورهای صنعتی رقمی بسیار بالایی را به خود اختصاص می دهد این رقم برای آمریکا ۹۷درصد، اتریش۹۴درصد،استرالیا ۹۱درصد، کشورهای اتحادیه اروپا ۹۳ درصد است. در کشور ما سود فعالیت های سوداگرانه به این دلیل که برای این فعالیت ها مالیات خاصی وضع نشده است بیش از فعالیت های تولیدی است که چاره آن مالیات بر ارزش افزوده است همانگونه که در انگلیس قیمت زمین هنگام خرید و فروش مشخص می شود و بر اساس ارزش افزوده به آن مالیات تعلق می گیرد که این کار میل به فعالیت های سوداگری را کاهش می دهد علاوه بر این که درآمد دولت نیز بیشتر می شود.
موضوع مهم دیگری که بررسی و ارزیابی عملکرد گذشته و بهره گیری از تجربیات می تواند بسیار راهگشای آن باشد معافیت های مالیاتی و تعرفه ها می باشند. اعمال عالمانه و خردمندانه این ابزار نیرومند نه تنها می تواند برای توسعه صنایع و تولید در کشور مفید و سازنده باشد بلکه افزایش درآمدهای کلان مالیاتی را نیز به دنبال خواهد داشت.
اداره امور مالیاتی کشور به شکل سنتی نه تنها بی عدالتی های بسیار وسیع به دنبال دارد بلکه موجب ایجاد ناهنجاری در جامعه می گردد و از ابعاد مختلف بسیار زیان بار است. اداره دنیای پیچیده امروزی با ابزار ناکارآمد منسوخ شده امکان پذیر نیست لذا انتظار است امور مالیاتی کشور به پیشرفته ترین ابزار نرم افزاری مجهز شود و از این بعد سرآمد دیگر بخش ها باشد. همچنین ایجاد ساز و کارهای کلان اقتصادی در بازار، گمرکات و دیگر بخش ها جهت بهره گیری مطلوب از فن آوری اطلاعاتIT و نرم افزارهای کنترلی و مالی اجتناب ناپذیر است.